Xe máy va chạm vào đuôi container, trách nhiệm bồi thường thuộc về ai?

1. Xe máy tự đâm vào đuôi container, ai phải chịu trách nhiệm?

Việc xe máy va chạm với phía sau xe container không đồng nghĩa người đi xe máy đương nhiên phải chịu toàn bộ trách nhiệm. Theo Điều 584 và Điều 601 Bộ luật Dân sự 2015, cần căn cứ vào nguyên nhân gây tai nạn, hành vi của các bên, thiệt hại thực tế và quy định về bồi thường do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra để xác định chủ thể có nghĩa vụ bồi thường.

Tùy từng trường hợp, trách nhiệm có thể thuộc về người điều khiển phương tiện, chủ sở hữu, người được giao chiếm hữu, sử dụng xe hoặc chủ thể khác theo quy định pháp luật.

1.1. Xác định hành vi gây thiệt hại và mối quan hệ nhân quả

Theo khoản 1 Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản hoặc quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây ra thiệt hại thì phải có trách nhiệm bồi thường, trừ trường hợp pháp luật có quy định ngoại lệ.

Cụ thể, khoản 1 Điều 2 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP hướng dẫn việc phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng phải có đủ các yếu tố sau:

• Có hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.
• Có thiệt hại thực tế phát sinh.
• Thiệt hại xảy ra là kết quả của hành vi xâm phạm, tức giữa hành vi và thiệt hại có mối quan hệ nhân quả.

Như vậy, nhận định “xe máy tự đâm vào đuôi container” chỉ phản ánh vị trí va chạm, chưa đủ cơ sở để kết luận người điều khiển xe máy phải chịu toàn bộ trách nhiệm.

Khi giải quyết vụ việc, cần xem xét toàn bộ diễn biến tai nạn, xe container đang lưu thông hay dừng, đỗ, người điều khiển xe máy có vi phạm quy tắc giao thông hay không và hành vi nào trực tiếp dẫn đến hậu quả.

1.2. Trường hợp không có lỗi vẫn có thể phải bồi thường

Theo khoản 1 Điều 601 Bộ luật Dân sự 2015, phương tiện giao thông vận tải cơ giới được xác định là nguồn nguy hiểm cao độ.

Đối với thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra, chủ sở hữu hoặc người đang chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ có thể vẫn phải bồi thường kể cả khi không có lỗi, ngoại trừ những trường hợp sau:

• Thiệt hại phát sinh hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại.
• Thiệt hại xảy ra do sự kiện bất khả kháng hoặc tình thế cấp thiết, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải mọi vụ tai nạn có sự tham gia của xe cơ giới đều mặc nhiên áp dụng Điều 601 Bộ luật Dân sự 2015. Cơ quan có thẩm quyền cần xác định thiệt hại có thực sự phát sinh từ hoạt động của nguồn nguy hiểm cao độ hay không trước khi áp dụng quy định này.

1.3. Người đi xe máy có lỗi thì trách nhiệm bồi thường được xác định thế nào?

Khoản 4 Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015 quy định, nếu người bị thiệt hại cũng có lỗi trong việc gây ra thiệt hại thì họ không được bồi thường đối với phần thiệt hại do lỗi của mình gây ra.

Bên cạnh đó, theo khoản 2 Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, trong trường hợp áp dụng quy định chung về trách nhiệm bồi thường, người gây thiệt hại không phải bồi thường nếu thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi của người bị thiệt hại, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.

Trường hợp người điều khiển xe máy có hành vi gây hư hỏng xe container hoặc tài sản khác, nếu có đủ căn cứ phát sinh trách nhiệm thì người này cũng có thể phải bồi thường cho chủ thể bị thiệt hại. Tuy nhiên, người nhận khoản bồi thường đó phải là chủ thể có quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, không mặc nhiên là tài xế container nếu tài xế không phải người bị thiệt hại về tài sản.

1.4. Tài xế container không phải lúc nào cũng là người trực tiếp bồi thường

Theo khoản 2 Điều 601 Bộ luật Dân sự 2015, chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ có trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra. Trường hợp chủ sở hữu đã giao phương tiện cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì người được giao có trách nhiệm bồi thường, trừ khi các bên có thỏa thuận khác.

Ngoài ra, Điều 597 Bộ luật Dân sự 2015 quy định pháp nhân phải bồi thường thiệt hại do người của mình gây ra trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao.

Tương tự, theo Điều 600 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân hoặc pháp nhân có trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người làm công gây ra trong quá trình thực hiện công việc được giao.

Sau khi thực hiện nghĩa vụ bồi thường, các chủ thể này có quyền yêu cầu người có lỗi hoàn trả một khoản tiền theo quy định pháp luật. Do đó, để xác định chính xác ai phải bồi thường trong vụ tai nạn xe máy đâm vào đuôi container, cần làm rõ mối quan hệ giữa tài xế, chủ sở hữu phương tiện và đơn vị vận tải.

2. Thiệt hại trong vụ xe máy đâm vào đuôi container được bồi thường gồm những gì?

Khi đã có căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường, các khoản thiệt hại được xem xét dựa trên loại tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.

2.1. Thiệt hại về tài sản

Theo Điều 589 Bộ luật Dân sự 2015, thiệt hại do tài sản bị xâm phạm bao gồm những khoản sau:

• Tài sản bị mất, bị phá hủy hoặc bị hư hỏng.
• Lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mất hoặc bị giảm sút.
• Chi phí hợp lý cần thiết để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại.
• Những thiệt hại khác được pháp luật quy định.

Như vậy, trách nhiệm bồi thường đối với tài sản không chỉ dừng lại ở chi phí sửa chữa phương tiện. Các khoản thiệt hại khác cũng có thể được yêu cầu bồi thường nếu chứng minh được tính thực tế, hợp lý và có căn cứ theo quy định pháp luật.

2.2. Thiệt hại về sức khỏe, tính mạng

Nếu tai nạn khiến người đi xe máy bị thương, Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015 quy định các khoản bồi thường có thể bao gồm chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, phục hồi sức khỏe; thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút; chi phí và thu nhập bị mất của người chăm sóc theo điều kiện luật định; cùng khoản tiền bù đắp tổn thất tinh thần.

Trường hợp tai nạn gây tử vong, Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015 quy định các khoản thiệt hại được bồi thường gồm thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm trước khi chết, chi phí hợp lý cho việc mai táng, tiền cấp dưỡng cho những người mà người chết có nghĩa vụ cấp dưỡng và các thiệt hại khác theo quy định pháp luật.

Ngoài những khoản trên, người có trách nhiệm bồi thường còn phải thanh toán khoản tiền bù đắp tổn thất tinh thần cho những người thuộc đối tượng được xác định tại khoản 2 Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015.

Về cách thức thực hiện nghĩa vụ, khoản 1 Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép các bên tự thỏa thuận về mức bồi thường, hình thức bồi thường bằng tiền, hiện vật hoặc thực hiện một công việc. Việc bồi thường có thể được thực hiện một lần hoặc nhiều lần, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

3. Người lái container bị xe máy đâm vào có phải đi tù không?

3.1. Cần xác định có hành vi vi phạm gây ra hậu quả theo quy định hình sự

Theo khoản 1 Điều 260 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, người tham gia giao thông đường bộ có hành vi vi phạm quy định về an toàn giao thông và gây thiệt hại cho người khác thuộc trường hợp luật định thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Do đó, để xác định tài xế container có phạm tội hay không, cần làm rõ người này có vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ hay không, đồng thời phải chứng minh được mối quan hệ giữa hành vi vi phạm và hậu quả xảy ra.

Nếu tài xế không có hành vi vi phạm gây ra hậu quả thuộc trường hợp quy định tại Điều 260 thì không thể chỉ vì xe container liên quan đến vụ tai nạn mà mặc nhiên truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ngược lại, việc xe máy đâm vào phía sau container cũng không phải căn cứ đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự của tài xế. Nếu kết quả điều tra xác định người lái container có hành vi vi phạm và hành vi đó gây ra hậu quả theo quy định thì vẫn có thể bị xử lý hình sự.

3.2. Gây tai nạn chết người không đồng nghĩa với việc chắc chắn bị phạt tù

Theo điểm a khoản 1 Điều 260 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, người vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ làm chết 01 người có thể bị áp dụng một trong các hình phạt sau:

• Phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 100 triệu đồng;
• Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm;
• Phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

Đây là khung hình phạt áp dụng khi hành vi phạm tội không thuộc trường hợp có tình tiết định khung tăng nặng. Vì vậy, ngay cả khi có người tử vong và đủ căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 260, tài xế cũng không mặc nhiên phải chịu hình phạt tù. Tòa án sẽ căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm và các tình tiết của vụ án để quyết định hình phạt phù hợp.

Đối với những trường hợp nghiêm trọng hơn, khoản 2 Điều 260 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, quy định mức phạt tù từ 03 năm đến 10 năm. Một số tình tiết có thể dẫn đến áp dụng khung hình phạt này gồm: không có giấy phép lái xe theo quy định; bỏ chạy để trốn tránh trách nhiệm hoặc cố ý không cứu giúp người bị nạn; gây tai nạn làm chết 02 người.

Ngoài ra, theo khoản 3 Điều 260 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm nếu làm chết từ 03 người trở lên hoặc gây hậu quả về sức khỏe, tài sản đạt mức định lượng theo quy định của điều luật.