Viên chức gây phiền hà cho người dân bị kỷ luật thế nào?

1. Các hình thức kỷ luật đối với hành vi hách dịch, gây phiền hà cho người dân

1.1. Vi phạm lần đầu, gây hậu quả ít nghiêm trọng bị khiển trách

Theo khoản 3 Điều 8 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, một trong những hành vi bị áp dụng hình thức kỷ luật khiển trách là:

“Lợi dụng vị trí công tác nhằm mục đích vụ lợi; có thái độ hách dịch, cửa quyền hoặc gây khó khăn, phiền hà đối với nhân dân trong quá trình thực hiện công việc, nhiệm vụ được giao; xác nhận hoặc cấp giấy tờ pháp lý cho người không đủ điều kiện; xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác trong khi thực hiện nhiệm vụ theo vị trí việc làm.”

Như vậy, viên chức có hành vi hách dịch, cửa quyền hoặc gây khó khăn, phiền hà cho người dân khi thực hiện nhiệm vụ sẽ bị khiển trách nếu đáp ứng đầy đủ hai điều kiện:

• Đây là lần đầu tiên viên chức thực hiện hành vi vi phạm.
• Hành vi vi phạm gây ra hậu quả ít nghiêm trọng.

Về việc xác định mức độ hậu quả, điểm a khoản 2 Điều 6 Nghị định quy định vi phạm gây hậu quả ít nghiêm trọng là hành vi có tính chất, mức độ tác hại không lớn, phạm vi ảnh hưởng chỉ trong nội bộ và làm giảm uy tín của cơ quan, tổ chức, đơn vị nơi viên chức công tác.

1.2. Vi phạm lần đầu, gây hậu quả nghiêm trọng bị cảnh cáo

Trường hợp viên chức lần đầu có hành vi hách dịch, cửa quyền hoặc gây phiền hà cho người dân nhưng hậu quả phát sinh ở mức nghiêm trọng thì có thể bị áp dụng hình thức kỷ luật cảnh cáo.

Căn cứ khoản 2 Điều 9 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, hình thức cảnh cáo được áp dụng đối với viên chức:

“Có hành vi vi phạm lần đầu, gây hậu quả nghiêm trọng thuộc một trong các trường hợp quy định tại Điều 8 Nghị định này.”

Trong đó, hành vi hách dịch, cửa quyền hoặc gây khó khăn, phiền hà cho người dân thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 8. Vì vậy, nếu viên chức thực hiện hành vi này lần đầu nhưng gây hậu quả nghiêm trọng thì thuộc đối tượng bị cảnh cáo.

Theo quy định, vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng là hành vi có tính chất, mức độ tác hại lớn, ảnh hưởng vượt ra ngoài phạm vi nội bộ, tạo dư luận không tốt trong đội ngũ viên chức và Nhân dân, đồng thời làm suy giảm uy tín của cơ quan, tổ chức, đơn vị công tác.

Như vậy, đối với trường hợp vi phạm lần đầu, mức độ hậu quả là yếu tố quan trọng để xác định viên chức bị khiển trách hay cảnh cáo.

1.3. Vi phạm gây hậu quả rất nghiêm trọng bị cách chức hoặc buộc thôi việc

Nếu hành vi hách dịch, cửa quyền hoặc gây khó khăn, phiền hà cho người dân dẫn đến hậu quả rất nghiêm trọng, viên chức có thể bị áp dụng hình thức cách chức hoặc buộc thôi việc theo Điều 10 và Điều 11 Nghị định 234/2026/NĐ-CP.

* Trường hợp viên chức quản lý bị cách chức

Theo khoản 2 Điều 10, viên chức quản lý có hành vi vi phạm lần đầu, gây hậu quả rất nghiêm trọng khi hách dịch, cửa quyền hoặc gây phiền hà cho người dân có thể bị cách chức nếu đồng thời đáp ứng các điều kiện sau:

• Hành vi vi phạm chưa đến mức phải áp dụng hình thức buộc thôi việc.
• Người vi phạm có thái độ tiếp thu, nhận thức được sai phạm và sửa chữa.
• Chủ động thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả.
• Thuộc một trong các trường hợp có tình tiết giảm nhẹ theo khoản 4 Điều 4 Nghị định.

Các tình tiết giảm nhẹ có thể kể đến như: chủ động báo cáo hành vi vi phạm, tự giác nhận trách nhiệm; cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin về những người cùng thực hiện hành vi vi phạm; tự nguyện chấm dứt hành vi, khắc phục hậu quả hoặc có những tình tiết giảm nhẹ khác theo quy định.

* Trường hợp viên chức bị buộc thôi việc

Ngược lại, khoản 2 Điều 11 quy định viên chức vi phạm lần đầu, gây hậu quả rất nghiêm trọng đối với hành vi thuộc Điều 8, trong đó có hành vi hách dịch, gây phiền hà cho người dân, sẽ bị buộc thôi việc nếu thuộc các trường hợp:

• Không có thái độ tiếp thu, sửa chữa sai phạm và không chủ động khắc phục hậu quả.
• Có một trong các tình tiết tăng nặng được quy định tại khoản 3 Điều 4 Nghị định.

Những tình tiết tăng nặng bao gồm: không thực hiện yêu cầu kiểm điểm, không sửa chữa vi phạm; có hành vi đối phó, cản trở hoạt động kiểm tra, thanh tra; bao che cho người vi phạm; che giấu hoặc tiêu hủy chứng cứ; thực hiện hành vi vi phạm có tổ chức hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi.

2. Mức kỷ luật khi tái phạm hành vi hách dịch, gây phiền hà

Bên cạnh tính chất và mức độ hậu quả của hành vi, việc viên chức tiếp tục vi phạm sau khi đã bị xử lý kỷ luật cũng là căn cứ để xem xét áp dụng hình thức kỷ luật nghiêm khắc hơn.

2.1. Tái phạm sau khi bị khiển trách

Theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, viên chức đã bị kỷ luật khiển trách mà tiếp tục tái phạm hành vi hách dịch, gây phiền hà cho người dân thì bị áp dụng hình thức cảnh cáo.

Đối với trường hợp này, viên chức đã từng bị khiển trách vì có thái độ hách dịch, cửa quyền hoặc gây khó khăn, phiền hà trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng sau đó tiếp tục thực hiện lại chính hành vi đã bị xử lý và bị xác định là tái phạm.

Về thời gian xác định tái phạm, khoản 8 Điều 2 Nghị định quy định:

“Viên chức có hành vi vi phạm lần đầu đã bị xử lý kỷ luật mà trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày quyết định xử lý kỷ luật có hiệu lực thi hành tiếp tục vi phạm hành vi đã bị kỷ luật thì bị coi là tái phạm.”

Như vậy, nếu viên chức đã bị khiển trách nhưng trong vòng 12 tháng kể từ ngày quyết định kỷ luật có hiệu lực tiếp tục thực hiện hành vi hách dịch, cửa quyền hoặc gây phiền hà cho người dân thì được xác định là tái phạm và có thể bị cảnh cáo.

2.2. Tái phạm sau khi bị cảnh cáo hoặc cách chức

Đối với viên chức đã bị cảnh cáo, hình thức kỷ luật khi tiếp tục tái phạm sẽ được xác định căn cứ vào việc người đó có giữ chức vụ quản lý hay không và hình thức kỷ luật đã áp dụng trước đó.

Cụ thể:

• Viên chức quản lý đã bị cảnh cáo do có hành vi hách dịch, gây phiền hà cho người dân mà tiếp tục tái phạm thì bị cách chức theo khoản 1 Điều 10.
• Viên chức không giữ chức vụ quản lý đã bị cảnh cáo về hành vi này mà tái phạm thì bị buộc thôi việc theo khoản 1 Điều 11.
• Viên chức quản lý đã bị cách chức nhưng tiếp tục tái phạm thì bị buộc thôi việc theo khoản 1 Điều 11 Nghị định.

Ngoài ra, Nghị định còn quy định cách xử lý đối với trường hợp viên chức đang trong thời gian chấp hành quyết định kỷ luật nhưng tiếp tục có hành vi vi phạm mới.

Nếu hành vi vi phạm mới có hình thức kỷ luật nhẹ hơn hoặc tương đương với hình thức đang thi hành thì viên chức bị áp dụng hình thức kỷ luật nặng hơn một mức so với hình thức kỷ luật hiện tại. Trường hợp hành vi mới có mức kỷ luật nặng hơn hình thức đang thi hành thì áp dụng hình thức kỷ luật nặng hơn một mức so với hình thức kỷ luật đối với hành vi vi phạm mới.

Do đó, khi xem xét xử lý viên chức tiếp tục có hành vi hách dịch, gây phiền hà cho người dân, cần đối chiếu hình thức kỷ luật đã áp dụng trước đó, thời điểm phát sinh vi phạm mới và điều kiện xác định tái phạm để lựa chọn mức kỷ luật phù hợp.

3. Trường hợp chưa xem xét hoặc được miễn trách nhiệm kỷ luật

3.1. Những trường hợp chưa xem xét xử lý kỷ luật

Theo Điều 3 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, trong một số tình huống nhất định, cơ quan có thẩm quyền chưa thực hiện việc xem xét xử lý kỷ luật đối với viên chức. Các trường hợp này bao gồm:

• Viên chức đang mắc bệnh hiểm nghèo, bị mất khả năng nhận thức hoặc đang điều trị nội trú tại bệnh viện do ốm nặng và có xác nhận của cơ quan y tế có thẩm quyền.
• Viên chức nữ đang mang thai, trong thời gian nghỉ thai sản hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi.
• Viên chức nam đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi trong trường hợp vợ đã chết hoặc không thể trực tiếp nuôi con do sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan theo quy định.
• Viên chức đang bị khởi tố, tạm giữ hoặc tạm giam để chờ kết luận của cơ quan có thẩm quyền về điều tra, truy tố, xét xử đối với hành vi vi phạm pháp luật.

Riêng đối với viên chức nữ đang mang thai, nghỉ thai sản hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi, khoản 2 Điều 3 Nghị định quy định trường hợp ngoại lệ nếu người có hành vi vi phạm có văn bản đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét xử lý kỷ luật.

Bên cạnh những trường hợp nêu trên, Điều 3 Nghị định còn đề cập đến các trường hợp chưa xem xét xử lý kỷ luật theo nghị quyết của Quốc hội và những quy định pháp luật khác có liên quan.

3.2. Các trường hợp được loại trừ hoặc miễn trách nhiệm kỷ luật

Theo khoản 1 Điều 4 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, viên chức được loại trừ trách nhiệm kỷ luật nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Tại thời điểm thực hiện hành vi vi phạm, viên chức được cơ quan có thẩm quyền xác nhận là người mất năng lực hành vi dân sự.
• Hành vi vi phạm được cấp có thẩm quyền xác nhận là xảy ra trong tình thế cấp thiết, do sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan theo quy định.
• Các trường hợp loại trừ trách nhiệm khác được pháp luật quy định.

Ngoài ra, khoản 2 Điều 4 Nghị định còn quy định những trường hợp được miễn trách nhiệm kỷ luật, chẳng hạn như: viên chức thực hiện đề xuất về nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định; thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, không có động cơ vụ lợi nhưng gây thiệt hại do nguyên nhân khách quan; hoặc người có hành vi vi phạm đã qua đời.