Hủy bỏ hợp đồng có phải bồi thường thiệt hại không?

Thông thường, khi ký kết hợp đồng đặt cọc, các bên sẽ thống nhất trước về mức phạt nếu một bên không tiếp tục thực hiện giao dịch như đã cam kết. Vậy trong trường hợp phá vỡ thỏa thuận đặt cọc, mức phạt bao nhiêu là đúng quy định pháp luật? Để giải đáp thắc mắc này, hãy cùng Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ tìm hiểu thông tin qua bài viết dưới đây.

Hủy bỏ hợp đồng có phải bồi thường thiệt hại không?

Hủy bỏ hợp đồng là việc chấm dứt thực hiện hợp đồng theo các căn cứ do pháp luật quy định hoặc theo thỏa thuận của các bên. Theo Điều 427 Bộ luật Dân sự năm 2015, khi hợp đồng bị hủy bỏ, hợp đồng không có hiệu lực từ thời điểm giao kết, các bên không phải tiếp tục thực hiện những nghĩa vụ đã thỏa thuận, ngoại trừ các nghĩa vụ về phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại và giải quyết tranh chấp.

Trong trường hợp này, các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận sau khi trừ đi các chi phí hợp lý liên quan đến việc thực hiện hợp đồng và bảo quản, phát triển tài sản theo quy định. Việc hoàn trả có thể được thực hiện bằng hiện vật; nếu không thể hoàn trả bằng hiện vật thì có thể quy đổi thành tiền để thanh toán.

Bên cạnh đó, nếu một bên vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng gây thiệt hại cho bên còn lại thì có thể phải bồi thường trong các trường hợp như:

• Chậm thực hiện nghĩa vụ đã cam kết trong hợp đồng.
• Không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ theo thỏa thuận.
• Làm mất hoặc hư hỏng tài sản là đối tượng của hợp đồng mà không thể hoàn trả, bồi thường bằng tài sản khác hoặc không thể sửa chữa, thay thế bằng tài sản cùng loại và đáp ứng yêu cầu theo quy định.

Như vậy, khi xảy ra vi phạm, bên có hành vi vi phạm có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Ngược lại, bên bị vi phạm có quyền yêu cầu hủy bỏ hợp đồng nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định mà không mặc nhiên phải bồi thường cho bên vi phạm.

Tóm lại, việc hủy bỏ hợp đồng có phải bồi thường hay không còn phụ thuộc vào căn cứ hủy bỏ, hành vi vi phạm và thỏa thuận giữa các bên. Nếu một bên vi phạm nghĩa vụ và hành vi đó là căn cứ để hủy bỏ hợp đồng theo quy định pháp luật thì bên còn lại có thể thực hiện quyền hủy bỏ mà không phải bồi thường cho bên vi phạm.

Phá hợp đồng, phạt cọc bao nhiêu thì đúng luật?

Theo Điều 328 Bộ luật Dân sự năm 2015, đặt cọc là việc một bên giao cho bên kia một khoản tiền, kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác trong một thời hạn nhất định nhằm bảo đảm việc giao kết hoặc thực hiện hợp đồng.

Trên thực tế, khi mua bán nhà đất, mua bán hàng hóa hoặc thuê nhà, các bên thường yêu cầu đặt cọc trước một khoản tài sản để bảo đảm trách nhiệm thực hiện giao dịch. Khi đó, việc xử lý tài sản đặt cọc thường được xác định theo 03 trường hợp sau:

• Hai bên tiếp tục thực hiện hợp đồng sau khi đặt cọc: Tài sản đặt cọc được hoàn trả cho bên đặt cọc hoặc được khấu trừ để thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo thỏa thuận.
• Bên đặt cọc từ chối giao kết hoặc thực hiện hợp đồng: Về nguyên tắc, tài sản đặt cọc thuộc về bên nhận đặt cọc, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.
• Bên nhận đặt cọc từ chối giao kết hoặc thực hiện hợp đồng: Bên nhận đặt cọc phải hoàn trả tài sản đã nhận và thanh toán thêm một khoản tiền tương đương giá trị tài sản đặt cọc, trừ khi các bên có thỏa thuận khác.

Như vậy, theo quy định tại Điều 328 Bộ luật Dân sự năm 2015, nếu bên đặt cọc từ chối tiếp tục giao dịch thì thông thường sẽ mất tài sản đặt cọc. Trong khi đó, nếu bên nhận đặt cọc từ chối thực hiện giao dịch thì phải hoàn trả tài sản đặt cọc và trả thêm một khoản tương đương giá trị tài sản đó, tức tổng số tiền phải trả thường bằng hai lần giá trị tiền đặt cọc.

Tuy nhiên, cơ chế xử lý tiền đặt cọc nêu trên được áp dụng theo nguyên tắc tại khoản 2 Điều 328 Bộ luật Dân sự năm 2015, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Vì vậy, nếu hợp đồng đặt cọc đã quy định cụ thể về mức phạt cọc hoặc cách xử lý tài sản khi một bên vi phạm thì cần xem xét nội dung thỏa thuận và quy định pháp luật có liên quan để xác định trách nhiệm của mỗi bên.

Tóm lại, khi một bên không tiếp tục thực hiện giao dịch, mức phạt cọc trước hết cần được xác định theo thỏa thuận hợp pháp giữa các bên. Nếu không có thỏa thuận khác thì áp dụng nguyên tắc tại Điều 328 Bộ luật Dân sự năm 2015: bên đặt cọc từ chối giao kết hoặc thực hiện hợp đồng có thể mất tiền đặt cọc; bên nhận đặt cọc từ chối giao kết hoặc thực hiện hợp đồng phải hoàn trả tiền đặt cọc và trả thêm khoản tiền tương đương giá trị tiền đặt cọc.