Trong nhiều giao dịch dân sự và thương mại, nghĩa vụ bồi thường không chỉ phát sinh sau khi hợp đồng được thực hiện mà có thể đã manh nha hoặc tồn tại ngay tại thời điểm công chứng. Việc công chứng hợp đồng trong bối cảnh đã phát sinh hoặc tiềm ẩn nghĩa vụ bồi thường đặt ra nhiều vấn đề pháp lý phức tạp liên quan đến hiệu lực hợp đồng, xác định lỗi của các bên và trách nhiệm của công chứng viên. Thực tiễn cho thấy, không ít tranh chấp phát sinh do các bên không nhận thức đầy đủ mối quan hệ giữa thời điểm công chứng và nghĩa vụ bồi thường. Bài viết này phân tích toàn diện các khía cạnh pháp lý của việc công chứng hợp đồng khi phát sinh nghĩa vụ bồi thường theo pháp luật hiện hành.
>>> Xem thêm: Vì sao giới đầu tư bất động sản luôn chọnvăn phòng công chứng uy tín?
Cơ sở pháp lý về nghĩa vụ bồi thường trong giao dịch dân sự
Theo Bộ luật Dân sự 2015:
“Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.” — “Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015”
Trong quan hệ hợp đồng, nghĩa vụ bồi thường thường phát sinh khi:
Có hành vi vi phạm nghĩa vụ hợp đồng;
Có thiệt hại thực tế xảy ra;
Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại;
Có lỗi của bên vi phạm, trừ trường hợp trách nhiệm bồi thường không phụ thuộc vào lỗi.
Công chứng hợp đồng và mối liên hệ với nghĩa vụ bồi thường
Thời điểm công chứng không loại trừ nghĩa vụ bồi thường
Theo Luật Công chứng 2024:
“Văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng viên ký và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng.” — “Điều 5 Luật Công chứng 2024”
Tuy nhiên, hiệu lực của văn bản công chứng không làm mất đi các nghĩa vụ bồi thường đã phát sinh trước đó hoặc đồng thời tại thời điểm công chứng. Nếu tại thời điểm ký:
Một bên đã vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng;
Đã gây thiệt hại cho bên còn lại;
Hoặc đã có hành vi làm phát sinh trách nhiệm bồi thường,
thì việc công chứng hợp đồng không được hiểu là hành vi “hợp thức hóa” hoặc miễn trừ trách nhiệm bồi thường.
Công chứng hợp đồng khi nghĩa vụ bồi thường đã phát sinh
Trong thực tiễn, nhiều hợp đồng được công chứng trong khi:
Một bên đã chậm giao tài sản;
Đã sử dụng tài sản gây hư hỏng;
Hoặc đã vi phạm thỏa thuận trước đó.
Nếu các bên vẫn tiến hành công chứng mà không có thỏa thuận rõ ràng về xử lý nghĩa vụ bồi thường, thì:
Nghĩa vụ bồi thường vẫn tồn tại độc lập;
Bên bị thiệt hại vẫn có quyền yêu cầu bồi thường theo quy định pháp luật.
Thời điểm công chứng vì vậy trở thành mốc quan trọng để xác định lỗi cố ý hay vô ý của các bên.
Trường hợp các bên thỏa thuận miễn hoặc hạn chế bồi thường
Theo Bộ luật Dân sự 2015:
“Các bên có thể thỏa thuận về mức bồi thường, hình thức bồi thường, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.” — “Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015”
Nếu tại thời điểm công chứng, hợp đồng có điều khoản:
Miễn trách nhiệm bồi thường;
Hạn chế mức bồi thường;
thì công chứng viên cần giải thích rõ hậu quả pháp lý, tránh trường hợp sau này một bên cho rằng thỏa thuận được ký trong điều kiện không tự nguyện hoặc không nhận thức đầy đủ.
Trách nhiệm pháp lý của công chứng viên khi công chứng hợp đồng có yếu tố bồi thường
Theo Luật Công chứng 2024:
“Công chứng viên có nghĩa vụ kiểm tra tính hợp pháp của hợp đồng, giao dịch và giải thích quyền, nghĩa vụ, hậu quả pháp lý cho người yêu cầu công chứng.” — “Điều 17 Luật Công chứng 2024”
Một hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất được công chứng trong khi bên chuyển nhượng đã cho người khác thuê đất trái phép, gây thiệt hại cho bên nhận chuyển nhượng. Sau khi hợp đồng được công chứng, bên nhận chuyển nhượng khởi kiện yêu cầu bồi thường.
Trong trường hợp này:
Thời điểm công chứng không làm chấm dứt nghĩa vụ bồi thường đã phát sinh;
Nghĩa vụ bồi thường được xác định dựa trên hành vi vi phạm xảy ra trước và tại thời điểm công chứng;
Hợp đồng công chứng vẫn có hiệu lực nếu đáp ứng điều kiện pháp luật, nhưng trách nhiệm bồi thường tồn tại song song.
Một số lưu ý pháp lý quan trọng
Cần làm rõ tình trạng thực tế của tài sản, nghĩa vụ trước khi công chứng;
Nên ghi nhận rõ việc xử lý thiệt hại, bồi thường trong hợp đồng;
Không nên hiểu nhầm công chứng là cơ chế “xóa bỏ” vi phạm;
Công chứng viên cần thận trọng khi hợp đồng liên quan đến thiệt hại đang tồn tại.
Kết luận
Công chứng hợp đồng khi phát sinh nghĩa vụ bồi thường là tình huống pháp lý nhạy cảm, đòi hỏi phải xem xét đồng thời cả hiệu lực hợp đồng và trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng hoặc trong hợp đồng. Thời điểm công chứng không chỉ mang ý nghĩa hình thức mà còn là căn cứ quan trọng để xác định lỗi, phạm vi trách nhiệm và quyền yêu cầu bồi thường của các bên. Việc nhận diện đúng bản chất pháp lý của nghĩa vụ bồi thường sẽ giúp hạn chế tranh chấp và bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
