Công chứng hợp đồng vay: Nghĩa vụ phát sinh từ khi nào?
Trong các giao dịch vay tài sản có giá trị lớn, đặc biệt là vay tiền giữa cá nhân với cá nhân hoặc vay có bảo đảm bằng tài sản, việc công chứng hợp đồng vay tài sản ngày càng được các bên lựa chọn nhằm bảo đảm an toàn pháp lý. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn tồn tại nhiều tranh chấp liên quan đến thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả nợ, nhất là trong trường hợp thời điểm ký hợp đồng, thời điểm công chứng và thời điểm giao tiền không trùng nhau. Việc hiểu đúng quy định pháp luật về vấn đề này có ý nghĩa quyết định trong việc xác định quyền và nghĩa vụ của các bên khi xảy ra tranh chấp.
1. Công chứng hợp đồng vay tài sản theo quy định pháp luật
1.1. Khái niệm hợp đồng vay tài sản
Theo Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay và khi đến hạn, bên vay phải hoàn trả tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.
Hợp đồng vay tài sản là hợp đồng song vụ, có thể có hoặc không có lãi và có thể được xác lập giữa cá nhân, tổ chức với nhau.
1.2. Công chứng hợp đồng vay tài sản có bắt buộc không
Pháp luật hiện hành không bắt buộc mọi hợp đồng vay tài sản đều phải công chứng. Theo Luật Công chứng 2014, hợp đồng vay tài sản chỉ phải công chứng trong các trường hợp:
Các bên có thỏa thuận yêu cầu công chứng
Hợp đồng vay gắn liền với giao dịch bảo đảm mà pháp luật quy định phải công chứng
Hợp đồng vay liên quan đến bất động sản hoặc quyền tài sản phải đăng ký
Như vậy, công chứng hợp đồng vay tài sản mang tính tự nguyện trong đa số trường hợp, nhưng có vai trò quan trọng trong việc xác lập chứng cứ và phòng ngừa tranh chấp.
2. Giá trị pháp lý của hợp đồng vay tài sản được công chứng
2.1. Hiệu lực của hợp đồng vay tài sản được công chứng
Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tài sản có hiệu lực khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chủ thể, ý chí tự nguyện, nội dung và hình thức.
Công chứng không làm phát sinh hiệu lực hợp đồng vay tài sản một cách mặc nhiên, mà chỉ xác nhận:
Ý chí tự nguyện của các bên
Năng lực hành vi dân sự tại thời điểm giao kết
Nội dung thỏa thuận phù hợp với pháp luật
Trừ trường hợp các bên có thỏa thuận rõ ràng rằng hợp đồng chỉ có hiệu lực kể từ thời điểm công chứng, thì hiệu lực hợp đồng được xác định theo thỏa thuận đó.
2.2. Giá trị chứng cứ của hợp đồng vay tài sản công chứng
Theo Luật Công chứng 2014, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ, các tình tiết, sự kiện ghi trong hợp đồng công chứng không phải chứng minh, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên vô hiệu.
Trong tranh chấp vay tài sản, hợp đồng vay được công chứng giúp:
Hạn chế tranh chấp về chữ ký và nội dung
Chứng minh rõ ràng thỏa thuận về lãi suất, thời hạn vay
3. Thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả nợ trong hợp đồng vay tài sản
3.1. Nguyên tắc xác định thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả nợ
Theo Điều 466 Bộ luật Dân sự 2015, bên vay có nghĩa vụ trả nợ khi đến hạn, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Nghĩa vụ trả nợ phát sinh trên cơ sở:
Hợp đồng vay tài sản đã có hiệu lực
Bên vay đã nhận được tài sản vay
Đến thời điểm trả nợ theo thỏa thuận hoặc theo quy định pháp luật
Như vậy, thời điểm công chứng không đồng nghĩa với thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả nợ, nếu các bên chưa giao tài sản vay.
3.2. Trường hợp ký và công chứng hợp đồng nhưng chưa giao tiền
Trong thực tiễn, nhiều hợp đồng vay được ký và công chứng trước, nhưng việc giao tiền thực tế diễn ra sau đó.
Trong trường hợp này:
Nghĩa vụ trả nợ chỉ phát sinh từ thời điểm bên vay nhận được tiền
Thời hạn vay được tính từ thời điểm giao tiền, trừ khi hợp đồng có thỏa thuận khác
Việc công chứng chỉ có ý nghĩa xác nhận thỏa thuận vay, không làm phát sinh nghĩa vụ trả nợ khi chưa giao tiền
3.3. Trường hợp giao tiền trước khi công chứng hợp đồng vay
Nếu các bên đã giao tiền trước, sau đó mới công chứng hợp đồng vay, thì:
Nghĩa vụ trả nợ đã phát sinh từ thời điểm giao tiền
Hợp đồng công chứng có giá trị ghi nhận lại thỏa thuận vay đã tồn tại
Thời điểm công chứng không làm thay đổi bản chất và thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả nợ, trừ khi có thỏa thuận khác
4. Rủi ro pháp lý khi xác định sai thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả nợ
4.1. Rủi ro về thời hạn trả nợ và lãi suất
Nếu hợp đồng không quy định rõ thời điểm tính thời hạn vay, các bên có thể phát sinh tranh chấp về việc:
Khi nào đến hạn trả nợ
Thời điểm bắt đầu tính lãi
Cách xử lý khi bên vay chậm trả
Trong trường hợp tranh chấp, Tòa án thường căn cứ vào thời điểm giao tiền thực tế để giải quyết.
4.2. Rủi ro khi hợp đồng vay bị tuyên vô hiệu
Nếu hợp đồng vay bị tuyên vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật hoặc giả tạo, thì hậu quả pháp lý được giải quyết theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015. Khi đó, nghĩa vụ trả nợ không còn được giải quyết theo hợp đồng vay mà theo nguyên tắc hoàn trả tài sản đã nhận.
Ông A và bà B ký hợp đồng vay tiền 2 tỷ đồng, hợp đồng được công chứng tại văn phòng công chứng. Trong hợp đồng ghi thời hạn vay là 12 tháng, nhưng thực tế ông A giao tiền cho bà B sau thời điểm công chứng 15 ngày.
Khi xảy ra tranh chấp, bà B cho rằng thời hạn trả nợ được tính từ ngày công chứng, còn ông A cho rằng phải tính từ ngày giao tiền.
Tòa án xác định:
Hợp đồng vay có hiệu lực kể từ thời điểm các bên giao kết hợp pháp
Nghĩa vụ trả nợ phát sinh từ thời điểm bà B nhận tiền
Thời hạn vay và thời điểm tính lãi được xác định từ ngày giao tiền thực tế
Từ đó, Tòa án buộc bà B trả nợ đúng theo thời hạn tính từ ngày nhận tiền, không căn cứ vào ngày công chứng.
6 Kết luận
Công chứng hợp đồng vay tài sản là biện pháp quan trọng giúp tăng tính an toàn pháp lý và giá trị chứng cứ của giao dịch vay. Tuy nhiên, thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả nợ không phụ thuộc tuyệt đối vào thời điểm công chứng, mà phụ thuộc chủ yếu vào thời điểm giao tài sản vay và thỏa thuận cụ thể của các bên. Việc hiểu đúng và quy định rõ trong hợp đồng về thời điểm giao tiền, thời hạn vay và nghĩa vụ trả nợ sẽ giúp các bên hạn chế tối đa tranh chấp và bảo vệ hiệu quả quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Địa chỉ: 165 Giảng Võ, phường Cát Linh, quận Đống Đa, Hà Nội
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
