Tài sản trong trường hợp mất năng lực hành vi dân sự

Tài sản trong trường hợp mất năng lực là vấn đề pháp lý quan trọng, liên quan trực tiếp đến quyền sở hữu, quản lý và bảo vệ lợi ích của người không còn khả năng nhận thức, làm chủ hành vi của mình. Việc xác định người quản lý tài sản, phạm vi định đoạt và trách nhiệm giám hộ phải tuân thủ đúng quy định pháp luật nhằm tránh tranh chấp và bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho các bên liên quan.

>>> Xem thêm: Vì sao việc thực hiện chứng thực chữ ký đúng quy định có thể giúp giảm thiểu tranh chấp về sau?

1. Tài sản trong trường hợp mất năng lực hành vi dân sự là gì?

Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, người mất năng lực hành vi dân sự là người do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình và phải được Tòa án ra quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần.

Căn cứ Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015:

“Khi một người do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan, Tòa án ra quyết định tuyên bố người này là người mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần.”

Khi một cá nhân bị tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, mọi giao dịch liên quan đến tài sản của họ sẽ không được tự mình thực hiện mà phải thông qua người giám hộ theo quy định pháp luật.

2. Quy định pháp luật về tài sản trong trường hợp mất năng lực

2.1. Người mất năng lực hành vi dân sự có quyền sở hữu tài sản không?

Dù bị tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, cá nhân vẫn có quyền sở hữu tài sản hợp pháp. Quyền sở hữu không bị chấm dứt chỉ vì cá nhân không còn khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi.

Tài sản của họ có thể bao gồm:

• Nhà đất, quyền sử dụng đất
• Tiền gửi ngân hàng
• Xe cộ, tài sản có đăng ký quyền sở hữu
• Tài sản được thừa kế hoặc tặng cho
• Tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân theo quy định pháp luật

Pháp luật chỉ hạn chế khả năng trực tiếp xác lập giao dịch chứ không làm mất quyền sở hữu tài sản của người đó.

>>> Xem thêm: Đâu là lý do khiến văn phòng công chứng uy tín luôn được ưu tiên trong giao dịch quan trọng?

2.2. Ai quản lý tài sản trong trường hợp mất năng lực?

Theo quy định Bộ luật Dân sự 2015, người giám hộ là người đại diện theo pháp luật cho người mất năng lực hành vi dân sự.

Căn cứ Điều 53 Bộ luật Dân sự 2015:

“Người giám hộ của người mất năng lực hành vi dân sự là người do Tòa án chỉ định hoặc người giám hộ đương nhiên theo quy định của Bộ luật này.”

Người giám hộ có trách nhiệm:

• Quản lý tài sản của người được giám hộ
• Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp
• Đại diện thực hiện các giao dịch cần thiết
• Sử dụng tài sản đúng mục đích vì lợi ích của người được giám hộ

Trong nhiều trường hợp, người giám hộ đương nhiên có thể là vợ, chồng, cha mẹ hoặc con của người mất năng lực hành vi dân sự.

3. Quản lý và định đoạt tài sản trong trường hợp mất năng lực theo quy định hiện hành

3.1. Nguyên tắc quản lý tài sản của người được giám hộ

Điều 59 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:

“Người giám hộ có trách nhiệm quản lý tài sản của người được giám hộ như tài sản của chính mình.”

Tuy nhiên, việc quản lý này không đồng nghĩa với quyền sở hữu. Người giám hộ chỉ là người quản lý và đại diện pháp lý.

Một số nguyên tắc quan trọng gồm:

• Quản lý trung thực, cẩn trọng
• Không chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép
• Không làm thất thoát tài sản
• Ưu tiên phục vụ nhu cầu chăm sóc, điều trị và sinh hoạt của người được giám hộ

Việc vi phạm nghĩa vụ quản lý có thể dẫn tới trách nhiệm bồi thường thiệt hại hoặc bị thay đổi người giám hộ theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

3.2. Có được bán hoặc chuyển nhượng tài sản của người mất năng lực hay không?

Pháp luật không cấm việc bán, chuyển nhượng hoặc định đoạt tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự, nhưng phải bảo đảm điều kiện pháp luật quy định.

Căn cứ Điều 59 Bộ luật Dân sự 2015:

“Việc bán, trao đổi, cho thuê, cho mượn, cầm cố, thế chấp, đặt cọc và giao dịch dân sự khác đối với tài sản có giá trị lớn của người được giám hộ phải được sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ.”

Điều này có nghĩa là các giao dịch liên quan đến tài sản giá trị lớn không thể do người giám hộ tự ý quyết định.

Ví dụ:

• Bán nhà đất của người được giám hộ
• Thế chấp quyền sử dụng đất
• Chuyển nhượng xe hoặc tài sản đăng ký sở hữu giá trị cao
• Cho thuê tài sản dài hạn

Nếu giao dịch không tuân thủ quy định giám sát hoặc vượt quá phạm vi đại diện thì có thể bị tuyên vô hiệu.

>>> Xem thêm: Dịch vụ sang tên sổ đỏ có phải giải pháp phù hợp cho người bận rộn làm thủ tục nhà đất?

4. Thủ tục liên quan đến tài sản trong trường hợp mất năng lực khi thực hiện giao dịch

Khi phát sinh nhu cầu giao dịch tài sản, các bước thường bao gồm:

4.1. Xác lập tình trạng mất năng lực hành vi dân sự

Muốn áp dụng chế định giám hộ, trước hết phải có:

• Yêu cầu gửi Tòa án
• Kết luận giám định pháp y tâm thần
• Quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự

Chỉ sau khi có quyết định của Tòa án thì việc đại diện quản lý và giao dịch tài sản mới có đầy đủ căn cứ pháp lý.

4.2. Xác định người giám hộ và phạm vi đại diện

Người giám hộ cần chứng minh tư cách hợp pháp thông qua:

• Giấy tờ hộ tịch
• Văn bản cử hoặc công nhận giám hộ
• Quyết định của Tòa án trong trường hợp cần thiết

Khi giao dịch tài sản có giá trị lớn, hồ sơ thường phải thể hiện rõ quyền đại diện và ý kiến đồng ý của người giám sát việc giám hộ.

5. Những lưu ý pháp lý về tài sản trong trường hợp mất năng lực để tránh tranh chấp

Tranh chấp thường phát sinh khi người thân tự ý quản lý hoặc định đoạt tài sản mà chưa có căn cứ pháp lý đầy đủ.

Một số lưu ý quan trọng gồm:

• Không tự ý bán tài sản khi chưa đủ điều kiện pháp luật
• Bảo lưu hồ sơ quản lý, chi tiêu liên quan
• Tôn trọng quyền sở hữu của người được giám hộ
• Thực hiện công chứng, chứng thực khi pháp luật yêu cầu
• Kiểm tra kỹ thẩm quyền đại diện trước khi ký kết giao dịch

Việc tuân thủ đúng quy định sẽ hạn chế nguy cơ tranh chấp giữa các thành viên gia đình và bảo đảm giao dịch được công nhận hợp pháp.

>>> Xem thêm: Văn phòng công chứng quận Đống Đa – Địa chỉ pháp lý uy tín dành cho bạn

>>> Xem thêm: Cá nhân cho thuê tài sản phải nộp những loại thuế nào?

Kết luận

Tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự vẫn được pháp luật bảo hộ đầy đủ về quyền sở hữu, nhưng việc quản lý và định đoạt phải thông qua cơ chế giám hộ và chịu sự kiểm soát chặt chẽ theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Hiểu rõ quy định pháp luật sẽ giúp cá nhân và gia đình thực hiện đúng thủ tục, bảo vệ quyền lợi hợp pháp và hạn chế rủi ro tranh chấp trong quá trình quản lý tài sản.

Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!

VĂN PHÒNG CÔNG CHỨNG NGUYỄN HUỆ

Miễn phí dịch vụ công chứng tại nhà

VPCC Nguyễn Huệ được thành lập từ ngày 03/10/2012 (có địa chỉ trụ sở tại số 165 Giảng Võ, phường Ô Chợ Dừa, thành phố Hà Nội) dưới sự điều hành của các Công chứng viên có trình độ và bề dày thành tích trong ngành pháp luật cũng như trong lĩnh vực công chứng:

1. Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân Luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
2. Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
3. Công chứng viên Chu Cảnh Hưng: Đã từng làm 10 năm Viện phó viện kiểm sát nhân dân huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Trưởng văn phòng công chứng Chu Cảnh Hưng.
4. Công chứng viên Nguyễn Thị Kim Thanh: Là Luật sư, nguyên Trưởng Văn phòng công chứng tại Bắc Ninh với nhiều năm kinh nghiệm quản lý và điều hành nghiệp vụ. Chuyên gia dày dạn trong việc thẩm định hồ sơ pháp lý, giải quyết những hồ sơ khó và phức tạp một cách chuẩn xác nhất.
5. Xem thêm…

• Địa chỉ: 165 Giảng Võ, phường Ô Chợ Dừa, thành phố Hà Nội
• Hotline: 0966.22.7979
• Email: ccnguyenhue165@gmail.com