Trong thực tiễn giao dịch dân sự và thương mại, nhiều hợp đồng được các bên thỏa thuận kèm theo điều kiện về thời gian thực hiện, chẳng hạn chỉ phát sinh hiệu lực sau một mốc thời gian nhất định hoặc được thực hiện theo từng giai đoạn. Khi các hợp đồng này thuộc diện bắt buộc hoặc lựa chọn công chứng, vấn đề đặt ra là thời điểm công chứng nên được xác lập khi nào để vừa bảo đảm hiệu lực pháp lý, vừa hạn chế rủi ro tranh chấp. Bài viết dưới đây phân tích chuyên sâu thời điểm công chứng trong hợp đồng có điều kiện về thời gian thực hiện, trên cơ sở quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng.
>>> Xem thêm: Sự thật thú vị:Văn phòng công chứng không chỉ công chứng hợp đồng!
Nhận diện hợp đồng có điều kiện về thời gian thực hiện
Khái niệm điều kiện về thời gian thực hiện trong hợp đồng
Điều kiện về thời gian thực hiện là sự thỏa thuận của các bên theo đó quyền, nghĩa vụ hợp đồng:
Chỉ được thực hiện sau một thời điểm xác định;
Hoặc được thực hiện theo từng giai đoạn thời gian;
Hoặc tạm hoãn việc thực hiện cho đến khi thời gian cam kết bắt đầu.
Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, các bên được quyền thỏa thuận về thời điểm phát sinh và thực hiện nghĩa vụ, miễn là không trái pháp luật và đạo đức xã hội.
Phân biệt thời điểm giao kết – thời điểm có hiệu lực – thời điểm thực hiện
Trong hợp đồng có điều kiện về thời gian, cần phân biệt rõ:
Thời điểm giao kết hợp đồng: thời điểm các bên đạt được sự thống nhất về nội dung;
Thời điểm công chứng: thời điểm công chứng viên chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng;
Thời điểm thực hiện nghĩa vụ: thời điểm được xác định theo điều kiện thời gian do các bên thỏa thuận.
Việc nhầm lẫn ba mốc thời gian này là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp.
Căn cứ pháp lý điều chỉnh thời điểm công chứng hợp đồng
Quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015
Bộ luật Dân sự năm 2015 ghi nhận nguyên tắc tự do thỏa thuận, đồng thời cho phép các bên xác lập hợp đồng có điều kiện:
“Giao dịch dân sự có điều kiện là giao dịch mà việc phát sinh hoặc chấm dứt hiệu lực phụ thuộc vào việc xảy ra hoặc không xảy ra một sự kiện nhất định.”
Điều kiện về thời gian là một dạng điều kiện hợp pháp, không bị cấm.
Quy định của Luật Công chứng năm 2024
Luật Công chứng năm 2024 xác định:
Công chứng viên chứng nhận hợp đồng tại thời điểm các bên ký kết trước mặt công chứng viên;
Việc hợp đồng có điều kiện hay chưa phát sinh nghĩa vụ không làm thay đổi bản chất hoạt động công chứng.
Công chứng viên không xác nhận hiệu lực thực hiện, mà chỉ xác nhận tính hợp pháp của nội dung và hình thức tại thời điểm công chứng.
Thời điểm công chứng trong hợp đồng có điều kiện về thời gian thực hiện
Công chứng được thực hiện trước khi điều kiện thời gian xảy ra
Trong đa số trường hợp, hợp đồng có thể được công chứng trước khi thời điểm thực hiện nghĩa vụ bắt đầu, nếu tại thời điểm đó:
Chủ thể có đầy đủ năng lực hành vi dân sự;
Nội dung hợp đồng không vi phạm điều cấm của pháp luật;
Điều kiện về thời gian được ghi nhận rõ ràng, cụ thể, không mâu thuẫn.
Ví dụ: Hợp đồng thuê tài sản dài hạn quy định “bên thuê chỉ bắt đầu sử dụng tài sản từ ngày 01/01/2027” vẫn có thể được công chứng hợp pháp trong năm 2026.
>>> Xem thêm: Những lưu ý quan trọng khi thuêdịch vụ làm sổ đỏ trọn gói
Công chứng không đồng nghĩa với việc nghĩa vụ đã phát sinh
Một sai lầm phổ biến là cho rằng công chứng làm phát sinh ngay nghĩa vụ thực hiện hợp đồng. Trên thực tế:
Công chứng chỉ xác lập giá trị chứng cứ và hiệu lực hình thức;
Nghĩa vụ chỉ phát sinh khi điều kiện thời gian theo hợp đồng được đáp ứng.
Do đó, việc công chứng sớm không làm mất quyền viện dẫn điều kiện thời gian của các bên.
Trường hợp cần thận trọng về thời điểm công chứng
Công chứng viên cần đặc biệt lưu ý khi:
Điều kiện thời gian gắn với sự kiện pháp lý chưa chắc chắn;
Thời gian thực hiện phụ thuộc vào quyết định của cơ quan nhà nước trong tương lai;
Hợp đồng có điều khoản mơ hồ về mốc thời gian.
Trong các trường hợp này, công chứng viên có quyền yêu cầu làm rõ hoặc từ chối công chứng nếu nội dung không đủ căn cứ pháp lý.
Rủi ro pháp lý nếu xác định sai thời điểm công chứng
Rủi ro vô hiệu do điều kiện không rõ ràng
Nếu điều kiện về thời gian thực hiện được soạn thảo mơ hồ, không xác định được thời điểm bắt đầu hoặc kết thúc nghĩa vụ, hợp đồng có thể bị tuyên vô hiệu từng phần hoặc toàn bộ.
Rủi ro tranh chấp về hiệu lực hợp đồng
Trong tranh chấp, một bên có thể lập luận rằng hợp đồng “chưa có hiệu lực” vì điều kiện thời gian chưa xảy ra, trong khi bên còn lại cho rằng công chứng đã làm phát sinh quyền và nghĩa vụ. Việc xác định sai thời điểm công chứng sẽ làm gia tăng rủi ro này.
>>> Xem thêm: Đăng ký kết hôn với người nước ngoài cầndịch thuật công chứng giấy tờ gì?
Lưu ý thực tiễn cho công chứng viên và các bên giao kết
Ghi nhận rõ ràng điều kiện thời gian trong nội dung hợp đồng;
Phân biệt minh bạch giữa thời điểm công chứng và thời điểm thực hiện nghĩa vụ;
Tránh sử dụng các cụm từ gây hiểu nhầm như “có hiệu lực kể từ ngày công chứng” nếu hợp đồng có điều kiện về thời gian;
Đối với công chứng viên, cần giải thích rõ hậu quả pháp lý cho các bên trước khi chứng nhận.
Kết luận
Thời điểm công chứng trong hợp đồng có điều kiện về thời gian thực hiện không phụ thuộc vào thời điểm nghĩa vụ được thực hiện, mà phụ thuộc vào việc hợp đồng có đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý tại thời điểm công chứng hay không. Việc hiểu đúng và xác định đúng mối quan hệ giữa công chứng – hiệu lực – thời gian thực hiện không chỉ giúp bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch mà còn hạn chế tối đa các tranh chấp phát sinh trong tương lai.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
