Hồ sơ công chứng lưu trữ trong giao dịch bị cưỡng ép
Trong hoạt động công chứng, nguyên tắc tự nguyện của các bên là nền tảng quyết định hiệu lực giao dịch. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy không ít hợp đồng được ký kết trong bối cảnh đe dọa, cưỡng ép, lệ thuộc hoặc bị chi phối tinh thần, làm dấy lên nguy cơ vô hiệu. Khi tranh chấp phát sinh, lưu trữ hồ sơ công chứng trở thành nguồn chứng cứ gốc giúp xác minh liệu giao dịch có được thiết lập trên cơ sở ý chí tự nguyện hay không.
Bài viết phân tích chuyên sâu vai trò của lưu trữ hồ sơ công chứng trong giao dịch có yếu tố cưỡng ép, đe dọa, dựa trên Luật Công chứng 2014, Bộ luật Dân sự 2015 và Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
1. Giao dịch bị cưỡng ép, đe dọa và yêu cầu xác minh tính tự nguyện
1.1. Căn cứ pháp lý về nguyên tắc tự nguyện trong giao dịch dân sự
Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự có hiệu lực khi:
Chủ thể tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện.
Theo Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015:
Giao dịch dân sự được xác lập do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép thì bên bị lừa dối, bị đe dọa, cưỡng ép có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch đó vô hiệu.
Do đó, khi xuất hiện nghi ngờ về đe dọa, cưỡng ép, vấn đề cốt lõi trong tố tụng là chứng minh hoặc bác bỏ tình trạng thiếu tự nguyện tại thời điểm giao kết.
1.2. Công chứng và nghĩa vụ bảo đảm tính tự nguyện
Theo Điều 7 và Điều 17 Luật Công chứng 2014, công chứng viên có nghĩa vụ:
Kiểm tra năng lực, ý chí của người yêu cầu công chứng;
Giải thích quyền, nghĩa vụ;
Từ chối công chứng nếu phát hiện dấu hiệu cưỡng ép, đe dọa.
Toàn bộ quá trình này được phản ánh trong HS công chứng lưu trữ.
2. Lưu trữ hồ sơ công chứng trong giao dịch có yếu tố cưỡng ép, đe dọa là gì?
2.1. Nội dung hồ sơ công chứng lưu trữ liên quan đến yếu tố tự nguyện
Theo Điều 40 và Điều 62 Luật Công chứng 2014, HS công chứng lưu trữ bao gồm:
Phiếu yêu cầu công chứng;
Bản sao giấy tờ tùy thân;
Dự thảo hợp đồng;
Biên bản xác minh (nếu có);
Ghi chú nghiệp vụ của công chứng viên;
Văn bản công chứng.
Những tài liệu này phản ánh:
Hoàn cảnh ký kết;
Cách thức tiếp xúc, hỏi ý kiến các bên;
Việc giải thích quyền nghĩa vụ;
Dấu hiệu bất thường (nếu có).
2.2. Hồ sơ công chứng lưu trữ như “dấu vết pháp lý” của ý chí tự nguyện
Trong tranh chấp về cưỡng ép, đe dọa, HS công chứng lưu trữ giúp truy vết:
Thời điểm, địa điểm ký;
Sự có mặt của các bên;
Trạng thái tâm lý, sức khỏe;
Việc có người thứ ba chi phối hay không.
Đây là những dữ liệu không thể phục dựng nếu không được lưu trữ đầy đủ ngay từ đầu.
3. Giá trị của lưu trữ hồ sơ công chứng trong việc xác minh tính tự nguyện
3.1. Lưu trữ hồ sơ công chứng là chứng cứ xác lập bối cảnh giao dịch
Theo Điều 93 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, HS công chứng lưu trữ là nguồn chứng cứ hợp pháp.
Thông qua hồ sơ lưu trữ, Tòa án có thể:
Đối chiếu chữ ký, điểm chỉ;
Kiểm tra tài liệu sức khỏe, xác nhận y tế (nếu có);
Xem xét ghi chú nghiệp vụ về biểu hiện tinh thần;
Đánh giá việc công chứng viên thực hiện nghĩa vụ hay không.
3.2. Vai trò hồ sơ công chứng lưu trữ trong phân định đúng – sai khi có tố cáo cưỡng ép
Khi một bên cho rằng bị ép buộc, HS công chứng lưu trữ giúp:
Kiểm chứng lời khai;
Đánh giá khách quan mức độ tự nguyện;
Xác định có vi phạm trình tự công chứng hay không.
Nếu hồ sơ thể hiện quá trình giải thích, xác minh, ký kết minh bạch, Tòa án có cơ sở để bác yêu cầu tuyên vô hiệu.
4. Lưu trữ hồ sơ công chứng và trách nhiệm pháp lý khi phát sinh yếu tố cưỡng ép
4.1. Hồ sơ lưu trữ là căn cứ xác định trách nhiệm công chứng viên
Theo Điều 38 Luật Công chứng 2014, công chứng viên phải bồi thường nếu lỗi của mình gây thiệt hại.
Hồ sơ công chứng lưu trữ giúp làm rõ:
Có bỏ sót nghĩa vụ kiểm tra ý chí hay không;
Có dấu hiệu thông đồng, buông lỏng quản lý hay không;
Có thực hiện việc từ chối công chứng đúng lúc hay không.
4.2. Hồ sơ lưu trữ và hệ quả pháp lý của giao dịch
Nếu hồ sơ thể hiện:
Có dấu hiệu cưỡng ép nhưng vẫn công chứng;
Thiếu xác minh khi có nghi vấn;
thì đây là căn cứ để:
Tuyên giao dịch vô hiệu theo Điều 127 BLDS 2015;
Xem xét trách nhiệm bồi thường và xử lý công chứng viên.
>>> Xem thêm: Dịch vụ công chứng hỗ trợ tận nhà – nhanh hơn, tiện hơn và hợp pháp 100%.
5. Ví dụ minh họa thực tế về lưu trữ hồ sơ công chứng và yếu tố cưỡng ép
Ví dụ thực tế:
Một người cao tuổi ký hợp đồng tặng cho nhà đất cho cháu ruột, sau đó khởi kiện cho rằng bị con trai đe dọa buộc ký. Tòa án trưng cầu hồ sơ công chứng lưu trữ, trong đó có:
Biên bản làm việc riêng giữa công chứng viên và người tặng cho;
Ghi chú về việc kiểm tra tình trạng minh mẫn;
Bản sao giấy khám sức khỏe;
Ghi nhận việc giải thích quyền hủy bỏ, hậu quả pháp lý.
Từ hồ sơ, Tòa án xác định người ký hoàn toàn minh mẫn, tự nguyện, không có biểu hiện bị khống chế. Yêu cầu tuyên vô hiệu bị bác bỏ.
Ngược lại, trong một vụ việc khác, hồ sơ công chứng không có tài liệu xác minh dù người ký bị tai biến, phụ thuộc hoàn toàn vào người đi cùng. Giao dịch bị tuyên vô hiệu do không bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, công chứng viên bị xem xét trách nhiệm.
6. Kết luận
Lưu trữ hồ sơ công chứng trong giao dịch có yếu tố cưỡng ép, đe dọa không chỉ là nghĩa vụ hành chính, mà là cơ chế bảo vệ bản chất tự nguyện của giao dịch. Hồ sơ lưu trữ đầy đủ giúp:
Trong bối cảnh tranh chấp ngày càng tinh vi, chất lượng lưu trữ hồ sơ công chứng chính là “hàng rào chứng cứ” quan trọng nhất để bảo vệ sự thật pháp lý.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Địa chỉ: 165 Giảng Võ, phường Cát Linh, quận Đống Đa, Hà Nội
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
